17 januari 2014

De Original Odhner

W.T. Odhner
Ik heb iets met oude mechanische apparaten die zonder batterij, elektriciteit en chips dingen kunnen waar we vandaag computers en andere elektronica voor nodig hebben.  

Een voor de hand liggend voorbeeld zijn mechanische horloges. Een keer per dag opwinden en je hebt geen dure, vervuilende batterijtjes nodig. Onlangs kocht ik een mechanische rekenmachine: de Original Odhner Type 6 uit de jaren '20 van de vorige eeuw.

De eerste Odhner mechanische rekenmachine of arithmometer werd in 1873 uitgevonden in Sint Petersburg door de Zweedse uitvinder Willgodt Theophil Odhner (1845-1905). Na de Russische Revolutie van 1917 vertrok het bedrijf uit Rusland en vestigde het zich in Göteborg, Zweden. De Sovjets bleven het apparaat zelf ook produceren tot in de jaren '70.

Original Odhner Type 6
In wezen kan het apparaat alleen optellen en aftrekken, door de cijfers in te stellen en de hendel rechtsachter rond te draaien. Maar aangezien vermenigvuldigen ook een serie van optelsommen is, kan dat ook. Meer rekenkundig aangelegde mensen kunnen er zelfs mee worteltrekken. Het apparaat weegt wel 5,5 kg, dus even de rekenmachine van je collega lenen vergt fysieke inspanning. Odhners en vergelijkbare apparaten hebben tot ver in de 20e eeuw dienstgedaan op menige boekhoudafdeling.