10 maart 2013

De Black Tom aanslag

Deze maand verschijnt het nieuwe nummer van het tweemaandelijkse tijdschrift Wereld in Oorlog met daarin mijn artikel over de Black Tom aanslag. Duitse geheim agenten in de V.S. pleegden in de jaren 1915 en 1916 meerdere aanslagen op Amerikaanse leveranciers van oorlogsgoederen.

In de nacht van 29 op 30 juli 1916 werd New York rond 02.00 uur opgeschrikt door een zware explosie die op Times Square de ruiten deed springen. Meer dan 45 ton TNT en duizend ton ammunitie gingen de lucht in met zo’n kracht dat het een aardschok van 5 op de schaal van Richter tot gevolg had. De megaontploffing was het werk van de Duitse geheime dienst.

Schade
Black Tom was een grote pier in de haven van Jersey City vlakbij Ellis Island en het Vrijheidsbeeld. Op de pier stonden treinwagons vol met munitie en er lag een binnenschip vol met voor Engeland bestemd TNT afgemeerd. Vlak na middernacht braken er op verschillende plaatsen op de pier brandjes uit. Vanwege het explosiegevaar vluchtten de bewakers weg, terwijl de brandweer werd gewaarschuwd.

De Haven van Jersey en New York City.

Het duurde nog even, maar rond twee uur ’s nachts volgde de eerste en grootste van een serie ontploffingen. Vooral dankzij de scheepslading TNT had de explosie een kracht van meer dan 1 kiloton. De schade was dan ook enorm. In een straal van 40 kilometer rond de pier sprongen de ruiten. Het Vrijheidsbeeld werd beschadigd door rondvliegend puin. De Brooklyn Bridge schudde heen en weer en de explosie werd tot in Philadelphia en Maryland gehoord en gevoeld. Ter vergelijking: de zwaarste niet nucleaire bom van de U.S. Airforce in onze tijd, de M.O.A.B., heeft een kracht van 11 ton ofwel 1,1% van de Black Tom explosie.

Daders
Het is nooit duidelijk geworden hoeveel mensen er ten gevolge van de explosie zijn overleden. Men schat dat er minimaal zeven slachtoffers vielen, waaronder de schipper van de TNT boot. Dat viel mee, maar er waren honderden gewonden. Wat ook nooit duidelijk is geworden, is wie de daders waren. Wel was het duidelijk dat er voor de detonatie brandbommen waren gebruikt van een type dat eerder door Duitse geheim agenten was gemaakt.

Als eerste daders werden de Duitsers Kurt Jahnke en Lothar Witzke aangewezen. Latere ontwikkelingen wezen in de richting van Ierse nationalistische immigranten van de aan de IRA verbonden ‘Clan-na-Gael’. Ook leden van de Indiase anti-koloniale Ghadar Partij kwamen in beeld. Beide organisaties onderhielden nauwe banden met de Duitse geheime diensten, maar harde bewijzen voor hun schuld ontbraken. De Black Tom aanslag werd daarom nooit echt opgelost en werd voer voor allerhande samenzweringstheorieën.

Oorlog
Naast de Black Tom aanslag heeft de Duitse geheime dienst ook andere sabotageacties in de Verenigde Staten uitgevoerd. Ze waren bedoeld om de leverantie van oorlogsgoederen aan de vijand tegen te gaan, maar die leed er per saldo nauwelijks onder. Wel hebben de acties sterk bijgedragen aan het ontstaan van een anti-Duitse stemming in de V.S. en samen met o.a. het ‘Zimmermann-telegram’ geleid tot het Amerikaanse besluit om in april 1917 Duitsland de oorlog te verklaren.

In Wereld in Oorlog nummer 32 kunt u meer lezen over de Black Tom aanslag en andere Duitse aanslagen in de Verenigde Staten tijdens de Eerste Wereldoorlog.

P.S. Er is sprake van een verfilming van de Black Tom aanslag met acteur Bradley Cooper (o.a. The Hangover, Silver Linings Playbook) in de hoofdrol.