15 februari 2013

De Curta zakcalculator


Curt Herzstark
Een manier waarop sommige Joden de Holocaust konden overleven, was door iets te hebben dat de Nazi’s wilden krijgen. Curt Herzstark was zo iemand. Hij is de uitvinder van ’s werelds kleinste mechanische calculator: de Curta.

Herzstark werd in 1902 in Wenen geboren als zoon van een Arische moeder en een Joodse vader. Al voor de Tweede Wereldoorlog begon hij met het ontwikkelen van een handzame mechanische rekenmachine. Nu zijn zakrekenmachines elektronisch, spotgoedkoop en een door smartphones e.d. bijna achterhaald product. Maar tot in de jaren '70 moesten rekensommen uit het hoofd worden gemaakt of op grote onhandelbare machines.

Herzstarks belangstelling voor mechanische rekenmachines kwam niet uit de lucht gevallen. Zijn vader was oprichter en eigenaar van "Rechenmaschinenwerk AUSTRIA Herzstark & Co." In 1938 kreeg hij al een patent op het kleine mechanische apparaat. In hetzelfde jaar vond echter ook de 'Anschluss' plaats van Oostenrijk bij Duitsland.

In eerste instantie was het ‘business as usual’ maar in 1943 werd de uitvinder beschuldigd van ‘hulp aan Joden en subversieve elementen’ alsmede ‘onzedelijke contacten met Arische vrouwen’. Zonder proces werd hij in ‘preventieve hechtenis’ genomen. Via een gevangenis in Praag ging hij uiteindelijk naar het concentratiekamp Buchenwald.


Gelukkig voor hem waren de Nazi’s op de hoogte van zijn specialistische kennis en werd hij aan het werk gezet in plaats van gedood. Toen hij samen met de andere gevangen op 11 april 1945 werd bevrijd door de Amerikanen, had hij de tekeningen voor zijn rekenmachine in zijn broekzak. In 1947 kwam de minirekenmachine eindelijk op de markt na een investering door de prins van Liechtenstein in wiens ministaatje ook de producent Contina AG werd gevestigd. 

De betrouwbare Curta werd vooral door verkeersvliegers en andere piloten alsmede rallycoureurs gebruikt om snelheid en afstandscalculaties te maken. In 1970 werd de productie gestaakt met de opkomst van de elektronische zakcalculator. De uitvinder stierf in 1988.