08 augustus 2011

De Valuta Crisis

Artur Alves Reis
Wereldwijd staan valuta onder druk, doordat overheden teveel geld hebben geleend. Geld dat er in werkelijkheid niet is, maar alleen bestaat als digitale nummers in computers. Het doet mij denken aan een historische zwendel: de 'Portuguese Banknote Crisis'.

Op het Noordereiland in de Nieuwe Maas in Rotterdam bevond zich in de jaren 1914-1918 het kantoor van de handelsfirma Marang & Collignon, Prins Hendrikkade 171. Een van de twee naamgevers aan dit bedrijf was Karel Marang van IJsselveere. Deze nep-edelman met een gekochte titel was tijdens de Eerste Wereldoorlog betrokken bij duistere spionage- en smokkelzaken voor Duitsland. Na de oorlog zou hij naam maken als lid van een bende oplichters.

Karel Marang maakte deel uit van de kennissenkring rond prins Hendrik, iemand die niet bekend stond om zijn goede keuze in vrienden. Onder die minder goede keuzen was ook de broer van de Portugese gezant in Den Haag, José Bandeira. Bandeira bracht in 1924 Marang en diens zakenpartner, de Duitse ex-geheim agent Johann Döring alias Adolf Hennies, in contact met de Portugese beroepsoplichter Artur Alves Reis.


Gelddrukkerij
Reis had tijdens een gevangenisstraf een plan bedacht om rijk te worden. Samen wisten de vier heren een Engelse drukkerij van bankbiljetten ervan te overtuigen dat zij namens de Portugese kolonie Angola opdracht gaven geld te drukken. De drukker maakte perfect geld dat, hoewel de opdracht vals was, zelf zo goed als echt was.

Op deze manier kwamen de zwendelaars in bezit van een berg niet van echt te onderscheiden vals papiergeld ter waarde van 100 miljoen escudo of 1% van al het Portugese geld.

Toen de zwendel een jaar later aan het licht kwam, leidde het tot een koersval van de escudo en een politiek-economische crisis in Portugal, die in mei 1926 leidde tot een militaire staatsgreep. Een regering met dictatoriale volmachten trad aan, met de econoom Antonio de Oliveira Salazar als minister van Financiën. Later werd Salazar corporatistisch, autoritair dictator (vaak verwart met fascisme).

Reis ging voor 20 jaar naar de gevangenis, maar Karel Marang werd in Nederland veroordeeld tot slechts 11 maanden gevangenisstraf. Toen hij vrij kwam emigreerde hij naar Frankrijk, nog steeds stinkend rijk.

Alhoewel de zwendel de Portugese munt in een crisis stortte, was de Portugese economie in eerste instantie positief gestimuleerd door de influx van 100 miljoen valse escudo’s via de privébank die Reis had opgericht en waarmee hij de Bank van Portugal, de private centrale bank, probeerde over te nemen.

Keynes
Misschien bracht het de Britse econoom John Maynard Keynes op het idee dat de overheid de economie moet stimuleren door er geld in te pompen. In de oorspronkelijke visie van Keynes moet dat geld wel worden teruggehaald als de economie weer goed draait. Maar dat laatste gebeurd vrijwel nooit, want geen enkele politicus wint aan populariteit door echt hard te bezuinigen of belastingen te verhogen. Dus schept men meer geld, om de rente over eerder geleend geld te betalen.

Naar mijn dilettante mening hebben overheden de zwendel van Alves dos Reis overgenomen en geïnstitutionaliseerd. Men zet de drukpers aan, of tegenwoordig de computer, en voilá: er is meer geld en dus meer welvaart.

Leuk, maar het blijft een zwendel en vroeg of laat komt die uit, net als Alves Reis ontdekte.

Bronnen o.a.: hier en hier.