01 november 2010

De Zeppelins Komen!


Zeppelins doen vooral denken aan een romantische wijze van luchttransport, tot de ramp met de Hindenburg in 1937 daar een eind aan maakte. Maar in WOI waren deze luchtschepen vooral brengers van dood en verderf voor de inwoners van Londen en andere Engelse plaatsen.

Toen de Eerste Wereldoorlog in 1914 begon, stond de ontwikkeling van vliegtuigen nog in de kinderschoenen. Toch zag men algauw het militaire potentieel. Het allereerste luchtbombardement met een vliegtuig werd in 1911 uitgevoerd door de Italiaan Giulio Cavotti toen deze in november 1911 met de hand een kleine bom gooide op de oasis Tagiura in (Turks) Libië. Voor grote bombardementen waren vliegtuigen (nog) niet geschikt. Daartoe zette men in eerste instantie een ander soort vliegmachine in.

Vliegende Oorlogsmachine
De naam Zeppelin is synoniem geworden voor vormvaste luchtschepen. De Duitse graaf Ferdinand von Zeppelin was een pionier en de meest succesvolle bouwer van luchtschepen. Al vroeg speculeerde men over militaire toepassingen. De Britse schrijver H.G. Wells schreef in 1908 rond dit thema het verhaal ‘The War in the Air’. Maar het zou nog tot 19 januari 1915 duren voor de eerste oorlogszeppelin boven Engeland verscheen.

Peter Strasser
Zowel het Duitse leger, das Deutsches Heer, als de Kaiserlichen Marine waren vroeg betrokken bij de bouw en ontwikkeling van luchtschepen. Dat gebeurde naast bij Zeppelin ook bij het minder bekende Schütte-Lanz. Het eerste zeppelinbombardement vond plaats op 28 augustus 1914 op het treinstation van Mlawa (Polen). Maar de zeppelins zouden vooral hun bestaansrecht als wapen proberen te bewijzen door Engeland te bombarderen. Drijvende kracht achter deze plannen waren Konteradmiral Paul Behncke en Fregattenkapitän Peter Strasser, hoofd van de Marine-Luftschiffabteilung.

Op 13 januari 1915 voer de Kaiserlichen Marine uit met vier zeppelins. Door slecht weer moesten zij de aanval opgeven voor ze Engelse bodem hadden bereikt. En daarmee lag meteen de grootste zwakte van de luchtschepen bloot. Omdat ze lichter dan lucht waren, hadden wind en regen een stevige grip op de zeppelins. Een paar dagen later probeerden twee zeppelins, de L3 en L4, het opnieuw. En hoewel zij van hun beoogde koers werden afgeblazen, bereikten zij wel Engeland. Ze gooiden hun bommen op een aantal plaatsen in Norfolk. Vier burgers vonden daarbij de dood, 16 anderen raakten gewond.

Het doel van deze eerste geslaagde raid was niet Londen maar Hull. Dat kwam omdat keizer Wilhelm II, kleinzoon van koningin Victoria, in eerste instantie niets moest hebben van bombardementen op Londen. Pas op 12 februari gaf hij toe aan druk van zijn marine- en legerleiding. Zijn voorwaarde was wel dat monumenten en koninklijke paleizen, waar zijn familieleden woonden, geen doel mochten zijn.

Londen Brand
Op 31 mei 1915 lukte het de eerste zeppelin om Londen te bereiken. De LZ38 van het leger, onder bevel van Hauptmann Erich Linnarz, gooide rond middernacht een brandbom op de woning van boekhouder Albert Lovell, 16 Alkham Road. De bom viel door het dak en zette de slaapkamer in brand. Het gezin Lovell en twee gasten kwamen met de schrik vrij. Na in totaal ca. 120 bommen (1360 kg), het merendeel brandbommen, op verschillende delen van de stad te hebben gegooid, keerde Linnarz ongestoord terug naar zijn basis in bezet België.

Verschillende raids volgden met wisselend succes. Slecht weer en motorpech speelden de zeppelins parten. Ook was het vaak moeilijk om het beoogde doel te vinden. De succesvolste raid was die van de L13. Op de avond van 8 september 1915 vloog Kapitänleutnant Heinrich Mathy recht over het hart van Londen. Vanaf ca. 2500 m hoogte en met een snelheid van 60 km/u gooide hij 45 brandbommen en 13 gewone bommen op het industriële Cripplegate district. Bijna de gehele Londense brandweer was nodig om het vuur onder controle te krijgen. Mathy steeg naar 3500 m en vloog terug naar zijn basis in Noord-Duitsland, 22 doden, 87 gewonden en een half miljoen pond schade achterlatend.

Zoeklichten speuren naar zeppelin
De luchtschepen konden vrijwel zonder tegenstand hun gang gaan. Dat had twee redenen. De Britten hadden weinig luchtafweergeschut en dat kon vaak niet hoog en snel genoeg schieten. Bovendien vielen de zeppelins altijd onder dekking van de nacht aan. Ook voor de Britse BE2c vliegtuigen, die het vasteland moesten verdedigen, vlogen de zeppelins te hoog. Het duurde 50 minuten voor zij hoog genoeg waren om effectief op de luchtschepen te kunnen schieten, en die waren dan vaak al gevlogen. Tot hier verandering in kwam, hadden de zeppelins vrij spel.

Ommekeer
Die verandering kwam in de vorm van brandkogels. De Duitse luchtschepen waren gevuld met zeer brandbaar waterstofgas. Het veilige heliumgas was ook geschikt, maar de V.S. hadden daar een monopolie op en weigerden het te exporteren. Spoedig was het gedaan met de onschendbaarheid van de luchtmastodonten.

De eerste zeppelin die uit de lucht werd geschoten was de L15 op 31 maart 1916. Luchtafweergeschut was inmiddels sterk in aantal en kwaliteit toegenomen. Vier van de negen gascompartimenten in de L15 werden lek geschoten. Buiten de kust zakte het schip op de Noordzee waar de Britse marine de bemanning o.l.v. Kapitänleutnant Breithaupt gevangen nam. Ook de L13 van Mathy nam aan deze raid deel en verloor twee gascompartimenten aan de luchtafweer. Hij wist echter terug te keren naar zijn basis.

Pas op 3 september 1916 schoot Royal Flying Corps-piloot William Robinson het eerste luchtschip boven Engelse bodem uit de lucht. Zijn vuurkogels schoten het waterstofgas van de SL11 in brand. Het legerschip viel als een brandende kaars naar de grond. Geen bemanningslid overleefde. Om gewicht te besparen hadden de zeppelins geen parachutes aan boord…

De Dood Tegemoet
Op 1 oktober 1916 was de L31 onder bevel van de succesvolle zeppelinschipper Mathy aan de beurt. Wulstan Tempest schoot de L31 in brand door onder het schip door te vliegen en een cocktail van fosfor- en dumdumkogels in de onderbuik te pompen. Het brandende wrak viel naar de aarde, terwijl Mathy en zijn bemanning, liever dan een vuurdood te sterven, uit de stuurcabine de dood tegemoet sprongen.

Heinrich Mathy
In de laatste jaren van WOI liepen de verliezen voor de zeppelins verder op. Ook nieuwe types die hoger konden vliegen mochten niet baten. De laatste raid vond plaats op 5 augustus 1918. De L70 met aan boord Peter Strasser werd op 4 km hoogte boven zee uit de lucht geschoten door twee DeHaviland DH-4 vliegtuigen van de pas opgerichte Royal Air Force. In minder dan een minuut was de L70 door vuur verteerd. Er waren geen overlevenden.

In totaal hebben de zeppelinraids Engeland 557 doden en 1358 gewonden gekost. Van de 26 ondernomen raids bereikten er maar 9 daadwerkelijk Londen. De effectiviteit van de oorlogszeppelin was niet groot. En met de ontwikkeling van bommenwerpers was de toekomst aan het vliegtuig.